Aynı kullanıcı, farklı çerez bildirim tasarımlarını görünce…
İnternette karşılaştığımız çerez bildirimleri gerçekten özgür bir tercih sunuyor mu?
Yoksa tasarım tercihleri kullanıcıları belirli bir yöne mi itiyor?
Bu proje, çerez bildirimi tasarımının kullanıcı kararlarını nasıl etkilediği merakı üzerine tasarlandı.
Amaç
Bu araştırmanın temel amacı, web sitelerinde kullanılan çerez izin bildirim tasarımlarının kullanıcı tercihleri üzerindeki etkisini ortaya koymaktır. Çalışma özellikle şu sorulara odaklanmaktadır:
- Eşit (simetrik) ve eşit olmayan (yönlendirme içeren) tasarımlar kullanıcı davranışını nasıl etkiler?
- Tasarım, kabul ve reddetme oranlarını ne ölçüde değiştirir?
- Demografik özellikler ve cihaz türü tasarım etkisini farklılaştırır mı?
- Kullanıcılar karar verirken hangi bilişsel ve tutumsal süreçlerden geçmektedir?
Yöntem
Çalışma nitel araştırma yaklaşımıyla tasarlanmış ve durum çalışması yöntemi kullanılmıştır. Araştırma iki aşamalı veri toplama sürecine dayanmaktadır:
- Davranışsal Gözlem: Katılımcıların farklı çerez bildirim tasarımlarıyla gerçek zamanlı etkileşimleri gözlemlenmiş ve ekran kayıtları alınmıştır.
- Yarı Yapılandırılmış Görüşmeler: Katılımcıların karar verme süreçleri, mahremiyet algıları ve tercih gerekçeleri derinlemesine incelenmiştir. Davranışsal veriler kodlanarak istatistiksel olarak analiz edilmiş; görüşme verileri tematik analiz yöntemiyle değerlendirilmiştir.
Bu çok katmanlı yaklaşım, hem davranışsal eğilimleri hem de bu davranışların arkasındaki bilişsel süreçleri birlikte incelemeyi mümkün kılmıştır.
Örneklem
Araştırmaya toplam 301 kişi katılmıştır. Katılımcılar farklı yaş, cinsiyet ve eğitim düzeylerinden bireyleri kapsayacak şekilde geniş bir demografik dağılım göstermektedir.
Yaş dağılımı şu şekildedir:
- %74,75’i 18-34 yaş aralığında (225 kişi),
- %25,25’i ise 35 yaş ve üzerindedir (76 kişi).
Cinsiyet dağılımında:
- 159 erkek (%52,82)
- 142 kadın (%47,18) yer almaktadır.
Eğitim düzeyi dağılımı:
- Lisans altı: 32 kişi (%10,63)
- Lisans: 194 kişi (%64,45)
- Lisansüstü: 75 kişi (%24,92) şeklindedir.
Örneklem grubuna ait daha detaylı demografik veriler ve karşılaştırmalı analizler araştırma raporunda yer almaktadır.
Çerez Bildirim Tasarımları
Araştırmada incelenen çerez bildirim tasarımları, hâlen faaliyet gösteren gerçek web sitelerinden seçilmiştir. Bu doğrultuda, Similarweb platformu kullanılarak Nisan 2024 döneminde Türkiye’de en çok ziyaret edilen web siteleri belirlenmiş ve bu sitelerden bir örneklem havuzu oluşturulmuştur. Farklı sektör ve kategorilerde faaliyet gösteren bu sitelerin çerez bildirim arayüzleri araştırma kapsamına alınmıştır. Seçilen tasarımlar, kullanıcıya sunulan seçeneklerin görsel ve yapısal özellikleri temel alınarak iki ana gruba ayrılmıştır:
- Eşit Tasarımlar: Kabul ve reddet seçeneklerinin görsel vurgu, konum ve erişilebilirlik açısından simetrik ve dengeli biçimde sunulduğu arayüzler.
- Eşit Olmayan Tasarımlar: Kabul seçeneğinin görsel olarak daha baskın olduğu, reddet seçeneğinin daha az görünür kılındığı ya da çok adımlı bir yapı ile erişimin zorlaştırıldığı, kullanıcı yönlendirmesi içeren arayüzler.
